ايراندا آذربايجان ديلينده مکتب آچيلماليدير، دکتر جواد هئيت

اونو بوتون دونيا تانييير. آدي کيفايت قدر شؤهرتليدير. حکيمليکله ياناشي تورکولوق اولدوغوندان دا خبردارديرلار. ميلتي نين يارالارينا ملهم قويماغي ميلتي قارشيسيندا اؤزونون اساس بورجو حساب ائدير. دئيير کي، تبريزدن اوزاقدا-تهراندا ياشاسا دا اوره گي هميشه تبريزله اولوب. بو شهري يئر اوزونون ان گؤزل شهري سايير، گؤزلليکلريندن، قهرمانليقلاريندان دانيشماقدان اوسانماز، آما اورگينده بير ده باکي سئوداسي وار. بو سئودا اونو تئز-تئز باکيه گتيرير، پاريس، کاليفورنييا کيمي شهرلرين هئچ بيري باکي سئوگيسيني اوستله يه بيلمه ييب. ” باکيني چوخ سئويرم ” – بيرجه بو جومله ايله ياشي نين بو چاغيندا، بعضا تک-تنها باکيدا آيلاريني خسته لرينه هسر ائتمه گي تکجه پئشه بورجو بيلمه ديگيني آيدينلاشديرير، بونونلا هم ده وطنينه، ميلتينه اولان سئوگيسيني گؤسترير، ” قيزيل ” اللري ايله هر بير خسته سينه شفا وئرمکدن ممنونلوق دويور. ميلتينه، تورپاغينا بورجونو اؤدمک اوچون هئچ بير شئيين يئترلي اولماديغيني دوشونور، بوتون حياتيني ميلتينه صرف ائتمگين وئرديگي غورورلا ياشايير. بو غوروردور اونو حياتيندان شيکايتلنمه يه قويمايان. همسؤهبتيميز دونياجا تانينميش جراح، ” وارليق ” درگيسي ايله ميليونلارين وارليغيني هايقيران، ان مشهور تيبب مرکزلري نين فخري و حاقيقي عوضوو، ميليونلارلا اينسانين ايسه ساده جه دوکتور کيمي سئوديگي جاواد هئيتدير.بای بک

- من دونيانين مشهور شهرلرينه ده تئز-تئز سفرلر ائديرم، موختليف تدبيرلره، کونفرانسلارا قاتيليرام. آنجاق ياريم باکيدادير. چونکي باکيني دا، آذربايجانليلاري دا چوخ سئويرم. خسته لري قبول ائديب اونلارا يارديم ائتمکدن يورولمورام. هله اوللر ده آذربايجاندا بئينلхالق اونيوئرسيتئتين تيبب کورپوسوندا хسته لري قبول ائديرديم، ايندي ائويمده-نيظامي ۱۴۹ اونوانيندا قبول ائديرم، ۴۹۳۹۸۷۴ سايلي تئلئفونلا منه موراجيعت ائتسينلر، تيببي يارديما احتيياجي اولانلارين هئچ بيريندن مصلحتيمي اسيرگمرم. جراحليغا مني تکجه ايشيم اولدوغونا گؤره هوه سيم باغلامير، منيم بونا عشقيم وار. کيمه سه يارديم ائتمکله تکجه بير نفره يوخ، بلکه بوتؤو بير عاييله يه يارديمچي اولا بيلمگين سئوينجي بؤيوکدور. ۱۹۴۶-اينجي ايلدن جراحليغا باشلاميشام. همين ايلده ايستانبولدا آسسيسئنت اولدوم، ۳ ايله ياخين ايشله ديم و داها سونرا پاريسه گئتديم. پاريسده ده 3 ايله قدر چاليشديم. ۱۹۵۲-اينجي ايلده آرتيق ۶ ايلليک جراحليق تجروبه سي ايله تئهرانا گئتديم و اورادا ايشه باشلاديم. ائله همين واختدان جراحليق ائديرم.

ايندييه ده ک نه قدر عمليات کئچيرديگينيزي حسابلاميسينيز؟

- سايي چوхدور. اؤزوم اوچون حسابلاما آپارميشام، ۳۰ ميندن چوخ جراحيييه عملياتي آپارميشام. اوره ک جراحيييه سينه ايراندا ايلک دفعه من باشلاميشام. آچيق اورک جراحيييه سي منيم آديملا باغليدير. آما تکجه بو ساهه ايله مشغول اولماميشام، موختليف اورقانلاردا عملياتلار آپارميشام. آذربايجاندا آچيق اوره ک جراحيييه سينه موعاليجه کوميسسيياسيندا ايمکان وار، آنجاق من ايندي آچيق اورک عملياتي ائتميرم. بو ايشين داها چوخ سترئسسي وار، ايندي اساسن عومومي جراح کيمي چاليشيرام، اؤد کيسه سي، بؤيرک داشي، معده، زوب کيمي عملياتلار ائديرم. اورک عملياتلاري ايله باغلي ايسه مصلحتلر وئريرم.

آدينيز چکيلنده يادا دوشنلردن بيري ده ” وارليق ” درگيسي اولور. ” وارليغ ” اي نئجه عرصه يه گتيردينيز؟

- ” وارليق ” ايسلام اينقيلابيندان سونرا ياراندي. ايراندا شاه رئييمي حاکيم اولدوغو زامان بيزه آنا ديليميزده درگي، قزئت چيخارماغا ايمکان وئريلمزدي. ايسلام اينقيلابيندان سونرا آنا ديلينده درگي چيخارماق ايجازه سي وئريلدي و من بوندان ايستيفاده ائديب بير نئچه دوستوملا برابر ” وارليغ ” اي نشر ائتديرمه يه باشلاديم. درگي نين يازيلاري نين ۸۰ فايزي آنا ديليميزده-تورکجه وئريلير، قالان ۲۰ فايزي ايسه فارس ديلينده دير. بعضي مقاله لر وار کي، بوتون ايران اهاليسينه خيتاب ائدير، بئله مقاله لرين فارس ديلينده وئريلمه سي لازيمدير کي، اونون هامي آنلاسين. مثلن، آذربايجانين مودافيعه سي، قاراباغ پروبلئمي ايله باغلي مقاله لر يئر آلير. بير چوخلاري قوزئي آذربايجانين آذربايجان اولدوغونو قبول ائتمير، بوراني ” آران ” آدلانديريرلار. اونلارين بو دوشونجه لري نين يانليش اولدوغونو بيلديرمک اوچون مقاله لر درج ائديريک، بيلديريريک کي، آران آذربايجانين آنجاق بير حيصه سيدير. ” وارليق ” درگيسي ايندي ده اؤز ايشيني داعوام ائتديرير و توتدوغو يولدان چکيلمه ييب.بای بک

” وارليق ” گونئيده آذربايجان ادبي ديلي نين فورمالاشماسيندا خوسوسي رول اوينادي، بير چوخلاري ايلک آدديملاريني محض بو درگيده آتديلار. بو مودت عرضينده آنا ديلينه، مدنيتيميزه، تاريخيميزه موناسيبتده دييشيکليک هيسس ائتميسينيزمي؟

- دييشيکليک چوخ اولوب، بونو گؤرمه مک مومکون دئييل. بيزيم درگي فعاليته باشلاديغي دؤورده آنا ديليميز اولان تورکجه ده يازانلارين سايي بارماق ساييني کئچمزدي. بيزه گلن مکتوبلارين ۹۰ فايزي فارس ديلينده ايدي، تورکجه يازانلار دا ادبي ديلده يازا بيلميرديلر، اساسن تبريز لهجه سيندن ايستيفاده ائديليردي. آما ايندي وضعيت دييشيب. يئني نسيل يارانيب، اونلار آنا ديليميزي گؤزل بيلير، ادبي ديلين قايدالاريندان خبرداردير، يازيلاريني ادبي ديلده يازماغا چاليشيرلار. آذربايجان ادبياتيني اوخويورلار، معلوماتليديرلار، ميللي شوورا صاحيبديرلر. يازيب-ياراديرلار، قزئت، درگي نشر ائديرلر. ايندي ايراندا آنا ديليميزده ۵۰-يه ياخين قزئت، درگي چاپ ائديلير، آنجاق تأسوف کي، عؤمورلري او قدر ده اوزون اولمور.بای بک

نه سببه ” وارليق ” کيمي دايانيقلي اولا بيلميرلر؟

- بونون سببلريندن بيري ماليييه پروبلئملري ايله باغليدير. من حکيمليکله ” وارليغ ” اي نشر ائتديرميشم، ماليييه مسئله سيني بو يوللا هلل ائتميشم. بعضي سياسي سببلري ده وار، من سيياسته قاريشميرام. آما سيياسته قاريشماماقلا برابر ميللي هاقلاريميزي، مدني هوقوقلاريميزي مودافيعه ائديرم. خالقيميزي، هؤکومتي باشا سالماغا چاليشيرام کي، آنا ديليميزده مکتب آچيلماليدير.

آنا ديلينده تدريسين واجيبليگيني ايران هؤکومتي نين ده ديقتينه چاتديرديغينيزي بيلديريرسيز. بو سببدن درگييه و اؤزونوزه قارشي تزييقلر اولوبمو؟

-چوخ هيسس ائتميشم، آما بو تزييق او قدر شيددتلي اولماييب کي، من ” وارليغ ” اي باغلاييم. بير نئچه دفعه تزييقلر اولدو، دئديم کي، اگر بئله دوام ائتسه، درگيني باغلايارام. ” وارليغ ” اين بئينالخالق شؤهرتي ده واردي، موختليف اؤلکه لردن اوخوجولاري وار. هؤکومت ” وارليغ ” اين باغلانماسي ايله آدي نين پيس چيخماسيني ايستمير. بيز اؤز پروبلئملريميزي يازيريق، باشقا مسئله لره قاريشميريق. بير نئچه جبهه ده موباريزه ائتمک اولماز.

چوخلاري بئله فيکيرلشير کي، ” وارليغ ” اين ايندييه قدر ياشاماسيندا جاواد هئيت فاکتورو اساس رول اويناييب، يني درگييه اولان تزييقلر بيرباشا سيزه اولان تزييق کيمي قييمتلنديريله بيلردي.

- طبيعي کي، بو دا وار. تکجه منيم يوخ، عاييله ميزين شؤهرتي وار، تانينميش نسيليک. آتام الي هئيت عدليييه نازيري اولوب، ايراندا عدليييه سيستئمي نين قوروجولاريندان بيري کيمي تانينيب. سئويلن-ساييلان بير شخسيت اولوب، بيز ده اونون يولونو دوام ائتديرمه يه چاليشميشيق. اگر شاه رئژيمي دوام ائتسه ايدي، آنا ديليميزده هئچ بير درگي، قزئت نشر ائتديره بيلمزديک.بای بک

بس نييه آذربايجان مکتبي آچماق مومکون اولمور؟

- کادر دا وار، باشقا بوتون طلب اولونانلار دا. آذربايجان مکتبي نين آچيلماماسينا اساس سبب بير چکينمه، قورخمالاردير. اؤتن رئييملرده ” تورک ” سؤزوندن او قدر قورخوبلار کي، ايندي ايش باشينداکيلار بو ايشين تشببوسکاري اولماقدان قورخور. مکتبين آچيلماسي چوخ طبيعي بير شئيدير، بوندان قورخماق لازيم دئييل، هئچ نه اولماز. من دئييرم کي، مکتب آچماقدان قورخمايين، بو خالقي داها دا راضي سالار، اگر خالق راضي اولسا، بيرليک داها دا مؤحکملنر.

ميلتيميزين بؤيوک اکثريتي گونئيده ياشايير. عاليم، ضيالي گؤزو ايله باخاندا اينسانلار آراسيندا هانسي فرقلري گؤرورسونوز؟

- بو فرقلر سون ۲۰۰-۱۵۰ ايلده مئيدانا چيخيب. ديليميز، عادت-عنعنه ميز، تاريخيميز، مدنيتيميز، دينيميز عئينيدير. ۲۰۰ ايلده دونيادا چوخ شئيلر دييشيب، تئکنولوژييانين اينکيشافي اينسانلاردان يان کئچمه ييب. تئکنولوژييانين محصولو اولان هر شئي سيزده روس سؤزو ايله مشهور اولوب، بيزده فارس سؤزو ايله. ديليميزده بو تاثيرلردن بعضي فرقلر يارانيب، آنجاق بو فرقلر اساس دئييل. بعضي تئرمينلر آيريليب، آنجاق قديمدن مؤوجود اولان هر شئيده عئينيليک قورونوب ساخلانيب. لهجه لرده موعين قدر فرقلر وار، بعضي عادت-عنعنه لر فرقله نيب، بونلار هؤکومتلردن گلن شئيلردير. خوسوسيله تئرمينلر بورادا روسلاشديريليب، اورادا فارسلاشديريليب. سووئت رئژيمي نين منفي جهتلري ده بورادا تاثيريني گؤستريب. آما تحصيل، مدنيت بورادا داها ايره ليله ييب، درين شکيلده يوخ، کوتلوي شکيلده بوردا داها يايغيندير. درينليک باخيميندان ايسه بونو سؤيله مک اولماز.بای بک

قئيد ائتديگينيز روسلاشديرما و فارسلاشديرما شوورلارا دا تاثيرسيز قالماييب. شوورلاري تميزله مک مومکون اولاجاقمي؟

- بورادا يوز فايز مومکون اولاجاق. چونکي هؤکومتين ديلي آذربايجان تورکجه سيدير، ديل گئتديکجه تميزلنه جک. آما من ده شاهيدييم کي، هله ده اؤولادلاريني روس مکتبينه يازديرانلار وار. بيزده ايسه دؤولت ديلي فارس ديليدير. آنا ياسادا وار کي، آنا ديلي فارس ديلي اولمايان بؤلگه لرده آنا ديلينده مکتبلر اولسون. آنجاق مکتبلر اولسون، يا اولماسين، درگيلردن، قزئتلردن، آذربايجان و تورکيه تئلئويزييالاريندان، اؤزل ديل کورسلاريندان ادبي تورکجه ميز اؤيره نيلير، ديلي صافلاشديريرلار. سون زامانلار تورکيه تئلئويزيياسي بؤيوک تاثير بوراخيب، گنجلر يئني تورکجه دن ايستيفاده ائدير، اوللر بونلار يوخ ايدي. زامان بيزيم خئيريميزه ايشله يير. ۲۰ ايل اول ياديمدادير، اونوتماميشام، موقاييسه ائدنده تورک ديلينده يازيلان کيتابلارين، اثرلرين سويييه سي ايله راضيلاشيرام. آما داها ياхشي اولاجاق.

هر ايکي طرفده هانسي پروبلئملري داها قاباريق گؤرونور؟

چوخدور، من مدنيت مثله سي ايله مشغول اولورام، او دا هله چؤزولمه ييب. بورادا ايسه عصاس پروبلئم ايقتيصادي پروبلئم و روشوتدير. بونلار بير-بيرينه باغليدير، بيري هلل ائديلسه، او بيري ده هلل ائديله جک. ايقتيصادي وضعيت دوزلديکجه روشوت ده آرادان قالخاجاق، روشوت کسيلسه، ايقتيصادي دوروم داها ياخشيلاشاجاق. گله جگيميزي ايشيقلي گؤرورم، اوميد ائديرم کي، بوتون پروبلئملر هلليني تاپاجاق. تبيي کي، ايلک اؤنجه قاراباغ پروبلئمي.بای بک

آدينيز چکيلنده هم ده بورادا تحصيل آلان گونئيلي طلبه لر يادا دوشور. تحصيل مسئله لري نين هللينده چوخ امگينيز اولوب، آنجاق ندنسه سون زامانلار گونئيلي طلبه لر داها چوخ تورکيه يه گئدير، اورادا اونلار اوچون داها ياخشي شرايت ياراديلير. بورا گلن طلبه لرين ساييني آرتيريب پروبلئملريني هلل ائتمک مومکون دئييلمي؟

- منيم بوتون قايغيم بودور. تأسوف کي، سون زامانلار گونئيلي طلبه لري قبول ائتميرلر. بو مسئله ايله باغلي پرئزيدئنتله گؤروشه جگم. رحمتليک هئيدر الييئوين زامانيندا بو مثله ني اونونلا موزاکيره ائدنده بيلديرديم کي، تورکييه 20 نفري قبول ائديرسه، سيز ۵ نفري قبول ائدين. عصبلشدي کي، نييه گؤره ۵ نفري قبول ائتمه ليگيک، بيز ۵۰ نفري قبول ائدريک. فاتما خانيمي چاغيريب گؤستريش وئردي، آنجاق تأسوف کي، گؤستريش يئرينه يئتيريلمه دي. اوميد ائديرم کي، بو مثله هلليني تاپاجاق. آذربايجاندا منيم ۷۰ و ۸۰ ايلليگيمي کئچيريبلر. اؤزومه قارشي موناسيبتدن راضييام، سئوگي و سايغيلاري وار. آرزوم بودور کي، آذربايجانليلار خوشبخت اولسون، دونيادا ميلتيميزه لاييق آد قازانسينلار، آذربايجانلي آدي لاييق اولدوغو حؤرمتله چکيلسين.olaylar

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌واره‌ی وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

دنبال‌کردن

هر نوشته‌ی تازه‌ای را در نامه‌دان خود دریافت نمایید.